استاد صفر عبدالله، دانشمند معاصر تاجیک، هرچند نیاز به معرفی ندارد، اما به هر صورت، در زادروزش سزاوار است یک بار دیگر معرفی شود به ویژه برای نسل نو ما.

صفر عبدالله 30 دسامبر سال 1955 در ده «ارتوچ» ناحیه پنجکنت چشم به جهان گشود. پس از اتمام تحصیلات کلاسیک در زادگاهش، سال های 1973-1978 در دانشکده فیلولوژی دانشگاه ملی تاجیکستان تحصیل کرده است.

او فعالیت علمی خود را سال 1978 در پژوهشگاه زبان و ادبیات به نام رودکی تاجیکستان شروع نموده، سال 1979 در پژوهشگاه ادبیات به نام گوركی (مسکو) به کارآموزی پرداخته، دوره دکتری را (سالهای 1981-1984) در همین پژوهشگاه سپری نموده است و پایان نامه خود را تحت عنوان «سنت های حماسی در شعر معاصر تاجیک» دفاع کرده است.

سال های 1981-1991 استاد دانشگاه ادبیات جهانی به نام گوركی و استاد گروه علمی پژوهشگاه زبان و ادبیات به نام رودکی و بعداً پژوهشگاه خاورشناسی آکادمی علوم تاجیکستان بوده است.

به دلیل جنگ داخلی در تاجیکستان، به قزاقستان هجرت نموده، از سال 1993 عضو گروه علمی، بعداً عضو هیئت علمی پژوهشگاه خاورشناسی آکادمی علوم جمهوری قزاقستان و همزمان، پروفسور کرسی زبان های شرقی دانشگاه روابط بین‌الملل و زبان های جهان جمهوری قزاقستان به نام آبیلی‌خان می‌باشد.

از سال 2007 در آلماتی فصلنامه علمی «ایران‌نامه» را تأسیس نموده و سردبیری آن را نیز بر عهده دارد. مجله مذکور که به زبان روسی چاپ می‌شود مقاله، رساله و گزارش‌های علمی ایران‌شناسان کشورهای مختلف جهان و محققان تاجیکستان، ایران و افغانستان را در موضوعات گوناگون تاریخ، تمدن و فرهنگ، زبان و ادبیات، آیین و مذهب اقوام ایرانی و روابط تاریخی و فرهنگی کشورهای ایرانی با ممالک و اقوام همسایه به چاپ می‌رساند.

تحول شعر معاصر تاجیکی، سنت و نوآوری در شعر، نقد ادبی، روابط ادبی و فرهنگی ایرانیان با کشورهای همجوار، بخصوص، ترک‌تباران، زبان فارسی و نقش آن در گسترش فرهنگ در شرق عصرهای میانه مهم‌ترین موضوعات تحقیقات او می‌باشند.

راجع به این موضوعات، بیش از 300 مقاله و گزارش علمی نوشته است که در تاجیکستان، ایران، افغانستان، قزاقستان و روسیه به طبع رسیده‌ است. برخی از مقاله‌های او در کتاب های «نور سخن» (آلماتی، 2005)، «ماگیچیسکی ماستی» (آلماتی، 2005، به زبان روسی)، «شرنگ اندوه» (درباره «لایق شیرعلی» و ایجادیات او؛ دوشنبه، 2001) چاپ شده‌اند.

مقاله و یادنامه و مرثیه های عده‌ای از دانشمندان و ادیبان را در سوگ شاعر فقید «لایق شیرعلی» گرد آورده و با نام «مرثیه خورشید» (آلماتی، 2000؛ در مسکو، (2001) به طبع رسانده است.

همچنین، تهیه‌کننده کتاب «مگیه نوروزه» (آلماتی، 2007، به زبان روسی) می‌باشد که نخستین بار خوانندگان روس‌زبان قلمرو شوروی سابق را با تاریخ پیدایش و تحول جشن بزرگ ملی ایرانی‌تباران و آیین‌های مربوط آن آشنا می‌کند.

همراه دانشمند ایرانی سیدباقر کمال الدینی نسخه فارسی موجود در کتابخانه ملی قزاقستان را توصیف نموده است که سال 2008 به زبان روسی منتشر گردیده است.

«فرهنگ تخصصی فارسی به روسی» نیز از تألیفات اوست که سال 2011 در چاپخانه دانشگاه آبیلی‌خان به چاپ رسیده است.

همچنین، تهیه‌کننده کلیات آثار شاعر معروف قزاق «آلژس سلیمان اف» (در 8 جلد) و مؤلف مقدمه مفصل آن می‌باشد.

سال 1995 گلچین اشعار «ابَی» را (با ترجمه فرزانه، به زبان فارسی) در تهران به طبع رسانده است.

صفر عبدالله عضو دائم فرهنگستان زبان و ادب پارسی (مقرش در تهران) است. گفتنی است او چهارمین عضو تاجیک این فرهنگستان به شمار می‌رود. از تاجیکان، فقط شادروان محمدجان شکوری، شادروان عبدالقادر منیاز آف و شادروان دادی خدا سید محی الدین اف عضو فرهنگستان زبان و ادب پارسی بودند.

صفر عبدالله در ماه می سال 2015، از سوی انجمن مردم جمهوری قزاقستان که رهبری آن را نورسلطان نظربایف بر عهده دارد، با نشان طلایی «وحدت» قدردانی شد.

در فوریه سال 2019 استاد صفر عبدالله از برگزیدگان جشنواره بین‌المللی فارابی در ایران معرفی شد. او که عضو دائم فرهنگستان زبان و ادب پارسی می‌باشد، در کنار دانشمندانی چون خسرو قاسم از هندوستان، رائول گونزالس از اسپانیا، آنا ماریا از لهستان و مونیکا گرونکی از آلمان، به عنوان برگزیدگان خارجی دهمین جشنواره بین‌المللی فارابی در ایران معرفی شد.

* * *

گزیده هایی از گفتار صفر عبدالله

  1. «بدخواهان ایران به بزرگی این نام رشک می‌ورزند، چرا که ایران در برابر کسی سر تعظیم فرود نیاورده است و این برای ما، ایرانی‌تباران مایه افتخار است…» (صفحه فیسبوکی سفر عبدالله)
  2. «من همیشه با میهنم بوده‌ام و هستم و به قول یکی از دوستان قزاقیم، سید احمد قوتیقدم، اگر من درباره کیهان هم بنویسم، ناخودآگاه در باره تاجیکستان فکر می‌کنم. حالا در اینجا استاد دانشگاه هستم و پژوهش هایی را انجام می‌دهم که همه به نحوی به فرهنگ و تمدن ما ارتباط دارد…» (در گفتگو با سامانه روزگار)
  3. «پژوهش های علمی من نه همیشه مربوط به آن بوده است که دلم می‌خواست… از آغاز فعالیت خویش در قزاقستان پیشنهاد کردم که می‌خواهم پژوهش های خود را در زمینه حماسه‌های ملی و به ویژه شاهنامه فردوسی ادامه‌ بدهم، ولی احساس کردم که از یک سوی علاقه ندارند، از سوی دیگر گفتند که هر چه از پژوهشی که انجام شود، باید از جهاتی به قزاقستان مربوط باشد…» (در گفتگو با سامانه روزگار)
  4. «تمام وجود من با میهنم است. یک لحظه هم بی یاد وطن نزیسته‌ام. وطن در قلب من است. و هر کجایی که من زندگی می‌کنم و در گوشه‌ای مسکن می‌گیرم، آنجا تاجیکستان است. بسیاری از هم‌وطنان ما که مهمان می‌شوند، خانه مرا گوشه‌ای از تاجیکستان گفته‌اند…» (در گفتگو با سامانه روزگار)
  5. «به زبان پارسی افتخار می‌کنم، زیرا تمدن جهانی را بدون این میراث بزرگ نمی‌توان تصور کرد…» (در سخنانی در پنجمین کنگره بین‌المللی «عرس بیدل»)
  6. «هیچ شعری در جهان به پای شعر پارسی نمی‌رسد. این را فقط به خاطر اینکه به زبان پارسی صحبت می‌کنیم نمی‌گویم و ادعایی هم ندارم. این چیزی است که کشورهای خارجی به آن اذعان دارند. زمانی که با فرهنگ ایرانی و زبان پارسی دشمنی می‌شود، خون دل می‌خوریم…» (در سخنانی در پنجمین کنگره بین‌المللی «عرس بیدل»)
  7. «من از این اعجوبه‌ها در حیرتم و نمی‌دانم با زبان ما چه می‌خواهند بکنند؟! این زبان، زبان صد سال و هفتاد سال آخر نیست، زبانی است که دارای پشتوانه‌های عظیم ادبی، علمی و فنی و فرهنگی است. هیچ علمی نبوده است که در گذشته نیاکان ما در آن سهیم و دخیل نباشند و در تمام زمینه‌ها آثاری برای نسل های بعدی برجای مانده‌اند. از اینرو اگر کسی می‌خواهد واژه جدیدی را به زبان ما وارد بکند، حداقل صلاحیت آن را داشته باشد که تواند با دلایل منطقی به مردم پیشنهاد بکند و توضیحی بدهد که چه می‌خواهد؟!..» (صفحه فیسبوکی صفر عبدالله)
  8. «چندی پیش شنیدم که فضولی ها به جای واژه «قانون اساسی» «کانستیتوتسیه» و به جای «رئیس جمهور» «پرزیدنت» را پسندیده‌اند. حدس می‌زنم که این طایفه معمولاً هیچ زبانی را چنانکه می‌باید، نمی‌دانند و شاید عاشق ظاهر واژه‌های بیگانه باشند و یا اهدافشان ملت ما را بیش از این از اصل خویش دور کردن است…» (صفحه فیسبوکی صفر عبدالله)

تصاویری از استاد صفر عبدالله: