محیی‌الدین کبیری با بیان اینکه «راه دیگری جز بازگشت به خط پارسی نداریم»، گفت: «این پیشنهاد هیچ ربطی به دوست داشتن این خط یا بدبینی نسبت به خطی دیگر ندارد، بلکه من به عنوان یک تاجیک، یک تاجیکستانی که خیر ملتش را می‌خواهد، می‌خواهم ملتم یک ملت بیدار و آگاهی باشد، باسواد و پیشرفته باشد. اگر این را می‌خواهیم، پس باید وسایل رسیدن به دانش و تکنولوژی را فراهم سازیم که یکی اش خط است.»

محیی‌الدین کبیری، رهبر پیمان ملی تاجیکستان، در جریان گفتگوی دوره ای خود با مردم که عصر امروز (17 اکتبر) برگزار شد، در پاسخ به پرسش یکی از هم میهنان مبنی بر اینکه نظر او در رابطه با بحث زبان پارسی که امروزها در جامعه داغ است چیست، اظهار داشت: «بحث، سر زبان پارسی نیست، (بلکه) بحث، سر خط پارسی است. چون زبان ما، چه کسی بخواهد یا نخواهد، زبان پارسی است. اینکه این زبان را به سه زبان پارسی، دری و تاجیکی تقسیم کرده‌اند، هیچ معنی ندارد. این یک تقسیم بندی سیاسی است. یک گروه همانطور که برای ما با قلم و روی کاغذ (نقشه) مرز ساختند؛ تاجیکستان امروزه را ساختند که مجبوریم این خریطه (نقشه) سیاسی را قبول کنیم، همینطور برای ما یک زبان سیاسی ساختند که ملت و تاریخ این را قبول ندارد. در افغانستان هم زبان دری را ساختند. زبان ما زبان پارسی است با گویش تاجیکی.»

وی افزود: «بنابر این، بحث، سر زبان نیست، بلکه سر خط است که امروز در جامعه داغ است. حالا من به صورت مختصر نظرم را در این خصوص بگویم، البته در یک فرصتی دیگر مفصلتر می‌گویم. نظرم این است که ما راهی نداریم جز اینکه برگردیم به خط پارسی، چه می‌خواهیم چه نمی‌خواهیم. اگر واقعاً می‌خواهیم که ملت از این بن‌بست – بن‌بست علمی، فرهنگی و تکنولوژی بیرون آید که الآن در آن است، باید خود را از خط امروزه رها کنیم.»

کبیری در ادامه‌ خاطرنشان کرد: «این (پیشنهاد) هیچ ربطی به دوست داشتن این خط یا بدبینی نسبت به خطی دیگر ندارد. هیچ ربطی، مثلاً، به روسگرايي یا ایرانگرايي ندارد، (بلکه) من به عنوان یک تاجیک، یک تاجیکستانی که خیر ملتش را می‌خواهد، می‌خواهم ملتم یک ملت بیدار و آگاهی باشد، باسواد و پیشرفته باشد. اگر این را می‌خواهیم، پس باید وسایل رسیدن به دانش و تکنولوژی را فراهم سازیم که یکی اش خط است.»

رهبر پیمان ملی تاجیکستان افزود: «خط امروزه ما (سیریلیک) و این زبان نیمه تاجیکی – که معلوم نیست چه زبانی است – آیا واقعاً ما را به دانش و تکنولوژی مورد نظر می‌رساند، یا به عکس در این بحران بیشتر غوطه‌ورمان می‌سازد؟ فکر می‌کنم راه دیگری (جز بازگشت به خط پارسی) نداریم. چون با خط فعلی (سیریلیک) تنها 9 میلیون تاجیک یا تاجیکستانی سر و کار دارند. پارسی‌زبانهای دنیا که شاید حدود 200 میلیون (بیشتر یا کمتر) باشند، نمی‌توانند ما را به این خط بخوانند، شاید زبانمان را بفهمند، اما ادبیات ما را و کتابهای علمی ما را نمی‌توانند بخوانند. و ما نیز چون خط پارسی نمی‌دانیم، یعنی اکثر ما به این خط آگاه نیست، آنها (دستاوردهای پارسی‌زبانهای دنیا) را نمی‌توانیم بخوانیم. آن سیصد چهارصد میلیون روس‌زبان که خط ما مثل خط آنها سیریلیک است هم ما را نمی‌فهمند، چون زبانمان فرق می‌کند.»

کبیری در ادامه‌ با بیان اینکه «پس ما باید زبان و خطی را برای خود انتخاب کنیم که حداقل 100 میلیون انسان به آن بنویسند و گفتگو کنند و علم و دانش معاصر به آن ترجمه شده باشد، دانش تولید شده باشد، فکر تولید شده باشد»، گفت: «این خط و زبان، یا پارسی است و یا اینکه اگر کسانی که از خط پارسی یا زبان پارسی خوششان نمی‌آید یا از ایران می‌ترسند که ما زیر نفوذ ایران می‌رویم یا از افغانستان بدشان می‌آید، اینها راه دیگری ندارند جز اینکه ما یا خط و زبان چینی را قبول کنیم – من این را به خصوص به کسانی می‌گویم که حالا خیلی تاجیکستان را با این کشور ربط می‌دهند – یا بیاییم به زبان روسی بگذریم، یا به زبان انگلیسی بگذریم، یا به زبان اسپانیایی بگذریم. از این زبانهای مطرح دنیا که دانش می‌آفرینند، علم تولید می‌کنند، اندیشه تولید می‌کنند، یکی اش را باید انتخاب کنیم.»

رهبر پیمان ملی تاجیکستان افزود: «کسی که تاجیک است، کسی که یک مقدار ملتش را دوست می‌دارد، تاریخش را دوست می‌دارد، حتی او اگر از ایران امروزه هم خوشش نمی‌آید و به زبان پارسی هم چندان روی خوش نداشته باشد، باید که یکی از این زبانها را انتخاب کند. و نزدیکترین این زبانها برای ما تاجیکها خط و زبان پارسی است، چون هم زبان خودمان است، هم خطی است که ما بیش از هزار سال به آن نوشته‌ایم و به آن علم آموخته‌ایم، به آن زندگی کرده‌ایم.»

کبیری در ادامه‌ یادآور شد: «از همه مهم، این خط، خط خودمان است. کسی که می‌گوید این خط عربی‌اساس است، او اشتباه می‌کند. این خط عربی است که پارسی‌اساس است. این را هر کسی که کمی با دانش زبان‌شناسی و خط ‌شناسی آشناست، می‌داند. پس، این بازگشت به خودمان است.»

رهبر پیمان ملی تاجیکستان خاطرنشان کرد: «این نکته را هم بگویم، تا مبادا ایرادگیران اشکال نگیرند، من طرفدار بازگشت یکشبه و بدون برنامه نیستم. چون بس است ملت را (به بی‌سوادی کشاندن)، دو مراتبه در سالهای 20 و 30 (قرن بیستم) بی‌سوادشان کردیم. یکباره گذشتن به خطی دیگر، این باز بی‌سوادی عمومی را به بار می‌آورد. ما باید یک برنامه داشته باشیم که طبق آن، حداقل دو نسل باید در مدارس و دانشگاهها خط پارسی را اول خوب بیاموزند. سپس یک مرحله دوخطی را سپری کنیم: خط سیریلیک و پارسی را. اگر آن وقت دیدیم که می‌توانیم به خط پارسی بگذریم و هیچ مشکل سیاسی و فرهنگی رخ نخواهد داد، ملت تصمیم خواهد گرفت.»

کبیری افزود: «ما همچنین می‌توانیم با دو خط پیش برویم و از امکاناتهای هر دو خط: هم سیریلیک و هم پارسی استفاده بریم. تجربه بسیارزبانی در دنیا زیاد داریم، یکی اش همین سوئیس است که در آن چهار زبان رسمی عمل می‌کند که به هر چهار زبان می‌نویسند و صحبت می‌کنند.»

نوار کامل این گفتگو: