سید یونس استروشنی

برگرداندن بعضی افراد منسوب به اپوزیسیون تاجیک از سوی حکومت در دو سه ماه اخیر به داخل کشور (یکی دو نفر از نهضت اسلامی و یکی دو نفر هم از گروه 24)، و شیوه و روش تازه‌ای که حکومت در برخورد خود با «افراد بازگشته» اتخاذ نموده است – شیوه‌ای که سابقه نداشت – شایستۀ تحلیل و تجزیۀ دقیق است؛ باید ببینیم، چرا یکدفعه حکومت تصمیم گرفت، در برخورد خود با «بازگشته‌ها» تغییر ایجاد نماید؟ آیا این، برخاسته از «انسانیت» است یا چیز دیگری در ورای این تغییر روش نهفته است؟

در این نوشتار، می‌خواهم دربارۀ این مسئله اندکی به تفصیل بحث بیارایم و «آن سوی خبر» این واقعه را مورد تحلیل قرار بدهم. اما پیش از آن، لازم است، نگاه کوتاهی بیاندازیم به اقدامهای حکومت و اپوزیسیون در سه سال اخیر، یعنی بعد از منع فعالیت نهضت اسلامی و «تروریستی» اعلان شدن آن و مهاجرت اعضا و فَعلانش به خارج از کشور، که بدین ترتیبند:

1) حکومت در آغاز کار، اعضای اپوزیسیون را به عنوان «تروریستها» (در کنار داعشی ها) اعلان و فهرستی ترتیب داد و آن فهرست را به تمام کشورها و سازمانهای ذیربط ارسال نمود و شمار قابل توجهی از آنها را نیز به عنوان افراد تحت تعقیب پلیس بین‌الملل (اینترپل) قرار داد، با این گمان که جامعۀ جهانی – با توجه به فضای حاکم در جهان که داعش مورد توجه بود – اپوزیسیون تاجیک را افراد تروریست شمرده و در یک مدت کوتاه همۀ آنها را به تاجیکستان استرداد خواهد نمود، و با همین، پروندۀ اپوزیسیون تاجیک سریع بسته شده و همه چیز پایان خواهد یافت.

در آغاز، حکومت پندارش همین بود و بلکه اطمینان داشت که این کار نتیجه خواهد داد. اما بر خلاف باور حکومت، نه تنها هیچ کشور و سازمانی (حتی کشورهایی که به اصطلاح، شریک استراتژیک تاجیکستان به شمار می‌روند) حاضر نشد اپوزیسیون تاجیک را به خصوص نهضت اسلامی را به عنوان گروه تروریستی تلقی نماید، بلکه حتی حاضر به همکاری با حکومت تاجیکستان در استرداد احدی نشد (به جز یکی دو مورد در روسیه). و از آن سوی هم، پلیس بین‌الملل (اینترپل) نیز هیچ فردی از افرادی را که حکومت تاجیکستان به عنوان افراد تحت تعقیب اعلان کرده بود، تحویل تاجیکستان نداد، و حتی بالاتر از این، کار به جایی رسید که نام تمام این افراد از لیست افراد تحت تعقیب اینترپل حذف شدند.

2) و اما از این طرف، اپوزیسیون تاجیک در این مدت، نه اینکه در برابر این اقادامات حکومت، حالت انفعال به خود گرفته باشد، بلکه حالت فعال داشت؛ به این معنا که در کنار رایزنی ها با کشورها و سازمانها برای رفع اتهامات حکومت از خود و اینکه تمام این اتهامها، بی‌پایه و اساس هستند و نیز معرفی اپوزیسیون تاجیک به کشورها و سازمانها، فعالیت خود را دوچندان نموده و با استفاده از تمام امکانات، به معرفی چهرۀ واقعی حکومت و مقامات و اقدامهای غیرقانونی آنها پرداخت و نیز واقعیت های اسفبار و تلخ موجود در داخل کشور به خصوص وضع زندانی های سیاسی را برای جهانیان بازگو نمود؛ به گونه‌ای که می‌توان گفت، اگر تا این زمان جهانیان و سازمانهای حقوق بشر از این وضع ناگوار و تلخ موجود در داخل تاجیکستان آگاهی نداشتند، امروز اما آگاه شده‌اند. حضور پُررنگ و شرکت فعالانۀ اپوزیسیون تاجیک در کنفرانسهای بین‌المللی، به خصوص در دو نوبت از نشست سازمان امنیت و همکاری اروپا ر ورشو، در این امر خیلی تأثیر‌گذار بود.

علاوه بر این، اپوزیسیون تاجیک در این مدت کوتاه، توانست منسجم تر شود. یعنی، علاوه بر نهضت اسلامی که در سریعترین زمان خود را بازیافت، سایر گروههای اپوزیسیون هم منسجم تر و فعالتر شدند. به عنوان نمونه، برنامۀ «صدای مردم» گروه 24، امروز یکی از پربیننده ترین برنامه‌ها در فضای مجازی به شمار می‌رود. در این مدت کوتاه، در صف اپوزیسیون، چند گروه و جنبش تازه تأسیس و فعال شده‌اند مثل انجمن آزاداندیشان تاجیک، جنبش اصلاحات و رشد تاجیکستان، جنبش مهاجران و غیره…

مروری کوتاه به شبکه‌های اجتماعی (به خصوص فیسبوک که امروزه جای رسانه‌های سنتی مثل تلویزیون و رادیو را گرفته است و جهانیان بیشتر با شبکه‌های اجتماعی در تماسند، تا تلویزیون)، کافی است برایتان این واقعیت را ثابت نماید که فضای تاجیکی در این شبکه‌ها، در دست اپوزیسیون تاجیک است، و حکومت حضور قابل توجهی ندارد، و هرچه از حکومت و حکومتی ها در این شبکه‌ها سراغ داریم، «فیک ها» هستند، یعنی افراد بی‌نام و نشان که کارشان شبانه‌روزی دشنام و تحقیر و توهین است، به حدی که دیگر کسی به آنها توجه نمی‌کند. شما در فضای مجازی، احدی از وزرا و مقامات تاجیک را پیدا نمی‌کنید که مثلا صفحه داشته و با مردم در ارتباط باشد. صفحۀ دفتر ریاست جمهوری نیز مثل یک تلویزیون است که کارش فقط انتشار گزارش کار امامعلی رحمان است؛ در حالی که مردم، امروز می‌خواهند حرف خود را از طریق فضای مجازی به گوش او برسانند، نه اینکه فقط تماشا کنند که او کجا رفت و چه گفت!

این بود یک گزارش مختصر از وضع حکومت و اپوزیسیون در این سه سال.

اینک، به تحلیل چرایی و سبب تغییر رویکرد حکومت در برخوردش با «بازگشته‌ها» می‌پردازیم.

***

چرا حکومت در رویکرد خود، تغییر ایجاد کرده است؟ یعنی، اگر پیش از این، حرفش جز تهدید و عملش جز تعذیب نبود، اما امروز با افرادی که بازگردانده (و شاید باز هم افرادی را بازبیگرداند)، خیلی مؤدبانه است؛ ظاهراً نه تحت فشارشان قرار می‌دهد و نه به بازجویی و بازپرسی آنها می‌پردازد. خوب، این تغییر تاکتیک، برخاسته از «انسانیت» است مثلاً؟

به نظر راقم سطور، این تغییر تاکتیک، یک عقب‌ نشینی است. چرا؟ برای آنکه: حکومت دید، تمام اقدامهای قبلی او – از تهدید و تعذیب و تروریست اعلان کردنها، همانطور که در بالا اشاره‌ کردیم – جواب ندادند، بلکه نتایج کاملاً عکس برایش داشت. یعنی، اپوزیسیون در این مدت نه تنها منفعل نبود، بلکه فعالتر هم شده است. جناب امامعلی رحمان که با هدف برداشتن «مانع» از سر راهش در انتقال قدرت به «آقازاده» (یعنی رستم امامعلی)، در سه سال پیش اقدام به حذف نهضت اسلامی نمود، حالا می‌بیند، «مانع» برداشته نشده که هیچ، بلکه بیشتر گشته.

و این واقعیت، یک حالت نگرانی و هراس بی‌سابقه‌ای در او ایجاد کرده است. نشانه‌های این هراس و نگرانی را آشکارا می‌توان مشاهده نمود. شما ببینید، در آغاز کار، امامعلی رحمان این کار را (کار حذف اپوزیسیون را)، به دیگران واگذاشته و خودش چیزی به زبان نمی‌آورد، (با این پندار که در یکی دو ماه کار آنها یکسره می‌شود)، اما در یک سال اخیر، شما هیچ سخنرانی از او نمی‌بینید مگر اینکه از نهضت اسلامی می‌گوید؛ باری او را «تروریست» می‌خواند، باری دیگر «شیعه» عنوان می‌کند، بار سوم اعلام می‌کند که هرگز با این حزب «تروریستی» زیر چیزی امضا نگذاشته بوده است و غیره…

خوب، این نشانۀ چیست؟ اگر نهضت اسلامی و اپوزیسیون، دیگر در جامعۀ تاجیک حضور ندارند و مردم، به اصطلاح، از او روی برتافته‌اند، چنانکه ادعا می کنند، پس چرا مرتب از او یاد می‌کند؟! آیا این، جز نگرانی و هراس است؟

بنابر این، امروز به این نتیجه رسیده است که: حالا که تاکتیکهای پیشین جواب ندادند، پس تنها راه این است که افرادی از اپوزیسیون را با هر راه ممکن، بربگرداند و کاری هم به کار آنها نداشته باشد، مثلاً وارد زندانشان نکند، تا این عملکرد، یک نوع «تشویق» برای سایر اعضا گردد و آنها نیز بازگردند.

خوب، این یعنی عقب‌نشینی از تاکتیکها و روشهای قبلی که نتیجه ندادند و روی آوردن به تاکتیک جدید.

اما سؤال مطرح این است که: آیا این تاکتیک جدید جواب خواهد داد و حکومت موفق به بستن پروندۀ اپوزیسیون به صورت نهایی خواهد شد؟

به نظر من، این روش جدید نیز جواب نخواهد داد. بلی، شاید در برگرداندن شماری دیگر از افراد اپوزیسیون موفق شود، اما قطعاً نمی‌تواند همۀ آنها را برگرداند. چرا که: آیا مقامات گمان می‌کنند، هدف اپوزیسیون از مبارزه، یک هدف شخصی بوده است؟ یعنی، مشکلشان فقط این بوده است که حکومت قبلاً نمی‌گذاشت آنها راحت زندگی و نفس بکشند و اما حالا برایشان مجال زندگی و نفس کشیدن بدون هیچ ممانعتی داده می‌شود، و با همین، دیگر دست از مبارزه برمیدارند؟

اگر مقامات چنین می‌پندارند، سخت اشتباه می‌کنند. اپوزیسیون هدفش از مبارزه اگر همین باشد که دیگر وی اپوزیسیون نیست.

بلکه اپوزیسیون هدفش این است که: حکومت – از رئیس جمهور بگیر تا تمام دستگاههای حکومتی – دست از قانون‌شکنی ها بردارند، فسادهای اداری ریشه‌کن گردد، تمام زندانی های سیاسی آزاد شوند، زمام ادارۀ امور کشور از قبضۀ یک خانواده بیرون شود، قانونهایی که در یکی دو سال اخیر تصویب و قبول شده‌اند (مثل قانون «پیشوا» و غیره…) لغو شوند، حکومت دست به دست بشود، فضای دموکراسی و آزادی واقعی (نه در شعار و زبان، بلکه در عمل) حاکم گردد، در قانون انتخابات و نیز قانون احزاب تغییرات وارد شود به گونه‌ای که انتخاباتها آزاد و کاملاً شفاف برگزار گردند، وضع مردم از نظر اقتصادی و معیشتی بهبود بیابد و غیره…

این است هدف اپوزیسیون از مبارزه‌هایش، نه اینکه همتش فقط این بوده باشد که یک زندگی آسوده و بی درد سر برای افراد اپوزیسیون فراهم شده و دیگر کاری به کار حکومت و پرزیدنت نداشته باشند.

از اینرو، پیش از اینکه باز در چند سال دیگر به اشتباه بودن این تاکتیک جدیدتان هم پی ببرید و باز عقب ‌نشینی نموده و به تاکتیکی دیگر روی بیاورید (که قطعاً چند سال دیگر خواهید فهمید که باز اشتباه کرده بوده‌اید)، پیش از این، همین حالا به فکر حل و فصل مشکل از ریشه بشوید. مسئله، خیلی ساده است. همین مطالبی را که در بالا آوردم، انجام بدهید، آن وقت، هم شما خیالتان راحت خواهد شد و هم اپوزیسیون به داخل تاجیکستان برگشته و در چارچوب قانون به مبارزۀ خود ادامه‌ خواهد داد. آیا این سخت است؟! قطعاً نیست.

وگرنه، مطمئن باشید، اپوزیسیون به کار خود ادامه‌ خواهد و تا رسیدن به هدفش – که همان ساختن تاجیکستان آزاد و ‌‌آباد است – دست از حرکت و فعالیت نخواهد برداشت. کوچکترین تردیدی در این نداشته باشید.

Advertisements