محیی‌الدین کبیری، رئیس حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، در مصاحبه با Eurasia Daily، در پاسخ به این پرسش که «منافع عربستان سعودی در تاجیکستان و کلاً منطقه، چیست؟» گفت: «در درجه اول، این رقابت با ایران است. کشورهایی مثل تاجیکستان، یا قربانی اینگونه رقابتها می‌شوند و یا چه بسا منفعت و سودی را در آن میان نصیب خود بکنند. همه چیز، بستگی به وضعیت رقابتی دارد. حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، در سخاوت و دست گشادگی، چندان تفاوتی با سلف خود (احمدی‌نژاد) ندارد، روحانی بیشتر بر حل مشکلات داخلی کشورش متمرکز است. محمود احمدی‌نژاد که پول تقسیم می‌کرد، از ونزوئلا بگیر تا کشورهای آسیای میانه، در آن زمان چیزی هم نصیب تاجیکستان می‌شد. روحانی، یک رهبر کاملاً عملگراست».

وی افزود: «رئیس جمهور تاجیکستان به محض اینکه جریان ریزش پول (از سوی ایران) متوقف شد، روابط با ایران را همان لحظه تغییر داد. یک بهانه خوبی هم به دستش آمد. او، با بهانه قرار دادن حضور من در ایران، تهران را متهم به سیاست غیردوستانه کرده و شروع به تغییر رویه نمود. اگر سببِ سردی روابط واقعاً حضور من در تهران بوده است، پس «رحمان» می‌بایست عین همین موضع را در برابر مالزی اتخاذ می‌کرد و این کشور را به باد انتقاد می‌گرفت؛ کشوری که مدتی پیش من به آن سفر کردم و در سطح بسیار بالایی قبولم کردند، حتی بیشتر از ایران. در ایران، حین برگزاری کنفرانس وحدت، آیت‌الله خامنه‌ای یک سلام و علیک و دستفشاری مختصری با همۀ شرکت‌کنندگان کنفرانس از جمله با من داشتند، نه بیش از این، منتها عکس ما در صفحات رسانه‌ها قرار گرفت… من در کشورهای زیادی حضور پیدا می‌کنم، اما «رحمان» فقط به ایران اظهار نارضایتی کرده است، و کسی هم چیزی نمی‌نویسد».

* * *

مشروح مصاحبۀ کبیری به نقل از سایت Eurasia Daily

– وضعیت تاجیکستان را در حال حاضر چگونه ارزیابی می‌کنید؟

– در دو سال اخیر، تاجیکستان موضوع توسعه کشور را به کلی تغییر داده است. در حال حاضر، اولویت نه توسعه اقتصادی و اجتماعی، بلکه حفظ ثبات و امنیت است. مقامات متوجه شدند که دیگر نمی‌توانند به مردم چیزی وعده بدهند، زیرا نمی‌توانند به وعده‌های خود عمل کنند، بی این هم، چیزهای وعده داده شده بسیار زیاد است. به همین دلیل، تصمیم گرفتند موضوع را عوض کنند.

امروز، پیام اصلی آنها به مردم، این حفظ ثبات و امنیت است. و این رویکرد، دستان آنها را به ویژه دستان امنیتی ها را بازتر کرده و می‌کند. حرف و حدیث مقامات در این دو سال گذشته و در چند سال آینده، مبارزه با تروریسم و افراطگرايي خواهد بود. در عین حال، وضعیت اقتصادی سال از سال در حال وخیمتر شدن است، و رویکرد جدید آنها (یعنی تأکید بر حفظ ثبات و امنیت) برایشان اجازه می‌دهد، تا تقصیر و کوتاهی در بد شدن وضعیت اقتصادی را بر گردن مردم بار کنند. این رویکرد مقامات «عاقلانه» است، خصوصاً با توجه به اینکه موضوع امنیت، از طرف چین و روسیه پشتیبانی می‌شود.

– اطلاعاتی وجود دارد که نشان می‌دهد، در مرز افغانستان با تاجیکستان شمار زیادی از شهروندان ناراضی جمع شده‌اند. آیا اینها اعضای سابق حزب شما هستند؟ آیا حامیانشما هستند؟

– این افراد هیچ ارتباطی با حزب نهضت اسلامی تاجیکستان ندارند. البته، من آنها را به عنوان یک تهدید نمی‌حسابم. افرادی که در افغانستان و یا خاور میانه موجودند، این افراد به خودی خود نه برای تاجیکستان خطر محسوب می‌شوند و نه برای منطقه. بلکه خطر در این است که این افراد در داخل تاجیکستان هواداران و هواخواهان زیادی دارند. و شمار افراد ناراضی سال از سال در حال افزایش است. از این رو، خطر اصلی در این است، نه در گروههای مسلح موجود در داخل افغانستان و یا خاور میانه که برای تاجیکستان خطر محسوب بشوند. به نظر من، تاجیکستان و شرکای اصلی او در منطقه، از جمله روسیه، چین و دیگران، قادرند جلو هر نوع حمله‌ای را بگیرند.

اساساً، مشکل اساسی در این است که همه چیز در داخل منطقه در حال جوشیدن است، (نه در اطراف آن). در این حالت، نه ارتش از دستش کاری برمی‌آید و نه پولس؛ زیرا که یکچنین درگیری، وصفی دیگر به خود می‌گیرد، یک وصفی خاصّ.

– طرفداران شما کجا شدند؟ آیا همه کشور را ترک کرده‌اند؟

– هر کسی که توانست، به اروپا، روسیه و دیگر کشورها سفر کرد. در اکتبر 2015 ما توقف فعالیت حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در داخل کشور را اعلان کردیم. امروز دیگر کسی در داخل کشور حق سخن گفتن و صحبت کردن از نام حزب نهضت اسلامی تاجیکستان را ندارد، و اگر کسی هم با سوءاستفاده از نام حزب، سخن گفت، او هیچ ارتباطی با ما ندارد. با این کار، ما توانستیم امنیت بسیاری از هواداران و طرفداران خود در داخل کشور را تأمین کنیم. اما با این حال، مقامات، مثل گذشته، طبق گزارشهایی که در اختیار داریم، به تعقیب اعضای سابق حزب و بستگان آنها می‌پردازند، با اینکه وعده داده بودند که اگر ما توقف فعالیت حزب در داخل کشور را اعلان کنیم، به کسی کاردار نخواهند شد.

ما به وعده خود پایبندیم و فعالیت خود را نه تنها در داخل کشور، بلکه در تمام کشورهای پساشوروی متوقف نمودیم. ولی با این همه، سرکوب و تعقیب اعضای سابق حزب نهضت اسلامی و بستگان آنها هنوز متوقف نشده است و ادامه‌ دارد، آنها را به اتهام های دیگر زندانی می‌کنند، نه به خاطر اینکه سابقاً عضو حزب نهضت اسلامی تاجیکستان بوده‌اند، بلکه به دلیل اینکه مثلاً گویا سلفی بوده‌اند و یا عضو یکی از گروههای ممنوع بوده است.

– اما شما در خارج مشغول فعالیت هستید.

– بلی. من نمی‌گویم، همه مهاجران که در اروپا به سر می‌برند، عضو حزب نهضت اسلامی هستند، ولی ما توانستیم حزب خود را در خارج سازمان‌دهی کنیم. ما توانستیم 5 دفتر؛ در ورشو، برلین، وین و در سایر مناطق اتحادیه اروپا، باز کنیم. ما در زمینه حقوق بشر، رسانه‌ها، در مورد مسائل مربوط به مهاجرت فعالیت می‌کنیم. ما را اکنون در خارج اعتراف می‌کنند.

– نگاه مقامات لهستان، آلمان و اتریش به فعالیت های حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در کشورهایشان چگونه است؟

– خیلی عادی. کشورهای اروپایی از مدتها پیش با حزب ما آشنا بودند، و اینک، اطلاعات کاملتری درباره حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در اختیار دارند. البته، این را هم یادآور بشوم که تا قبل از سرکوب حزب ما در تاجیکستان، تصورات درباره ما سطحی بود. مثلاً، در همین لهستان، تا یک سال قبل، پرونده مهاجران تاجیک عضو حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، به صورت جدی مورد توجه قرار نمی‌گرفت. این گمان وجود داشت که به استثنای چچنها، همه مهاجران از قفقاز و آسیای مرکزی، مهاجران کاری هستند. اما اینک نگاهها تغییر کرده است. اروپا تازه متوجه شد که به خصوص در تاجیکستان مشکلات جدی وجود داشته است. این خود یکی از دلائلی است که نسبت به فعالیت های ما هیچ ایراد و اشکالی ندارند.

– در اروپا، در روسیه جنگ اسلام هراسی رو به افزایش است، عمدتاً به دلیل اعمال تروریستی و جنایتهایی که انجام می‌شود. آیا شما این را در خود احساس می‌کنید؟

– به عنوان مسلمان، ما این را در خود احساس می‌کردیم و احساس می‌کنیم. یک موضعگیری محتاطانه نسبت به مسلمانان عموماً، و اسلام خصوصاً وجود دارد. اما واقعیت این است که در لهستان این موضعگیری، بیشتر نسبت به مسلمانان مهاجر از خاور میانه و شمال آفریقا است، نه مسلمانان مهاجر از کشورهای پساشوروی. به نظر آنها، «مسلمانان شوروی» به آنها نزدیکترند، تا مسلمانان خاور میانه. حتی وقتی من با کارشناسان لهستانی دیدار کردم، آنها گفتند که در حال حاضر بحثی میان لهستان و اتحادیه اروپا در مسئله پذیرش مهاجران در جریان است. اتحادیه اروپا در حال فشار بر تمام کشورهای عضو این اتحادیه است، تا هر کشوری بخشی از مسئولیت در برابر مهاجران را بر عهده بگیرد. لهستان و کلاً اروپای شرقی، مقاومت می‌کنند، آنها نمی‌خواهند پذیرش مهاجران از خاور میانه و شمال آفریقا را افزایش دهند. بعضی از کارشناسان معتقد‌اند که در پی یک توافق در اتحادیه اروپا، کشورهای اروپای شرقی مهاجر از آسیای مرکزی و دیگر مناطق را می‌پذیرند و از پذیرش مهاجر از خاور میانه خودداری می‌کنند. ما هم به نوبت خود سعی می‌کنیم هرچه از دستمان آمد، انجام دهیم. امروز وظیفه ما بسیار گسترده تر از مخالفت صرف سیاسی و به عنوان آپازیسیون است. ما در دفاتر خود شعبه هایی برای کار با مهاجران راه انداخته‌ایم، به آموزش افراد خود مشغولیم، در حال برقراری تماس با نهادهای محلی و مردم ساکن هستیم.

– رئیس جمهور ازبکستان «شوکت میرضیایف»، از همه کشورهای همسایه بازدید به عمل آورد، به جز تاجیکستان. گفته می‌شود که بازدید از تاجیکستان نیز در حال آماده‌سازی است، اما چه زمانی اّفاق می‌افتد، معلوم نیست. به نظر شما، چرا رهبر ازبکستان به سفر به تاجیکستان عجله ندارد؟

– به نظر من، دلیل اصلی سردی روابط، در شخصیتها است. 90 درصد مشکلات تاجیکستان در زمان ریاست جمهوری «اسلام کریم اف» نه به مردم تاجیکستان ربط داشت و نه به مردم ازبکستان، بلکه برخاسته از روابط پیچیدۀ رهبران این دو کشور بود. با مرگ «کریم اف»، قسمتی از این مشکلات ناپدید شدند، اما چون هنوز «امامعلی رحمان» زنده است، قسمتی دیگر از مشکلات همچنان باقی هستند. چهره‌ها که تغییر کردند، روابط هم تغییر خواهد کرد. «رحمان» که رفت، روابط دوشنبه نه تنها با تاشکند، بلکه با بسیاری از کشورها و سازمانهای بین‌المللی نیز بهبود خواهد یافت.

– و اگر قدرت از رحمان به پسرش منتقل شود که امروزها در جامعه این حرف سر زبانهاست؟

– با اینکه تغییر سیستم بسیار دشوار است، اما شخصیت، نقش مهمی دارد. زیرا، سیستم هر ‌اندازه که قوی باشد، اما شخصیت، به خصوص در شرق، نقش مهمی ایفا می‌کند. بسیاری ها می‌گفتند که بعد از رفتن «کریم اف»، سیستمی که او بنا نهاده است، برای یک مدت طولانی پایبرجا خواهد بود، زیرا از بین بردنش بسیار دشوار است. اما تجربه نشان می‌دهد که قضیه چنین هم نبوده است. از این رو، ما امیدواریم، «شوکت میرضیایف» راه پیش گرفته خود را ادامه‌ خواهد داد، در همین یک سال خیلی چیزها در ازبکستان تغییر کرده است.

و اما در مورد تاجیکستان، خدمتتان عرض شود، حتی با انتقال قدرت از یک عضو خانواده به عضو دیگر آن، خیلی چیزها تغییر خواهد کرد، زیرا رهبر جدید، دیدگاه ها و خط مشی های رهبر پیش از خود را ندارد. نسل آینده می‌خواهد کشوری را مدیریت کند که دیگر، ثبات و انسجام داخلی در آن موجود است. نسل جدید می‌خواهد بسازد، در حالی که حکومت فعلی می‌خواهد آنچه را که دارد، حفظ نماید. از این نظر، هر نوع تغییر در آسیای میانه، منجر به بهبود می‌شود.

– منافع عربستان سعودی در تاجیکستان و کلاً منطقه، چیست؟

– در درجه اول، این رقابت با ایران است. کشورهایی مثل تاجیکستان، یا قربانی اینگونه رقابتها می‌شوند و یا چه بسا منفعت و سودی را در آن میان نصیب خود بکنند. همه چیز، بستگی به وضعیت رقابتی دارد. حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، در سخاوت و دست گشادگی، چندان تفاوتی با سلف خود (احمدی‌نژاد) ندارد، روحانی بیشتر بر حلّ مشکلات داخلی کشورش متمرکز است. محمود احمدی‌نژاد که پول تقسیم می‌کرد، از ونزوئلا بگیر تا کشورهای آسیای میانه، در آن زمان چیزی هم نصیب تاجیکستان می‌شد. روحانی، یک رهبر کاملاً عملگراست.

رئیس جمهور تاجیکستان به محض اینکه جریان ریزش پول (از سوی ایران) متوقف شد، روابط با ایران را همان لحظه تغییر داد. یک بهانه خوبی هم به دستش آمد. او، با بهانه قرار دادن حضور من در ایران، تهران را متهم به سیاست غیردوستانه کرده و شروع به تغییر رویه نمود. اگر سببِ سردی روابط واقعاً حضور من در تهران بوده است، پس «رحمان» می‌بایست عین همین موضع را در برابر مالزی اتخاذ می‌کرد و این کشور را به باد انتقاد می‌گرفت؛ کشوری که مدتی پیش من به آن سفر کردم و در سطح بسیار بالایی قبولم کردند، حتی بیشتر از ایران. در ایران، حین برگزاری کنفرانس وحدت، آیت‌الله خامنه‌ای یک سلام و علیک و دستفشاری مختصری با همۀ شرکت‌کنندگان کنفرانس از جمله با من داشتند، نه بیش از این، منتها عکس ما در صفحات رسانه‌ها قرار گرفت… من در کشورهای زیادی حضور پیدا می‌کنم، اما «رحمان» فقط به ایران اظهار نارضایتی کرده است، و کسی هم چیزی نمی‌نویسد.

– شرکت شما در نشست سازمان امنیت و همکاری اروپا در ورشو، ممکن است منجر به توقف فعالیتهای این سازمان در تاجیکستان بشود. مقامات تاجیکستان در این خصوص هشدارهایی هم داده‌اند، البته، نه تنها به خاطر حضور شما، بلکه کلاً در اعتراض به نوع فعالیتهای این نهاد در تاجیکستان.

– من نمی‌دانم، سازمان امنیت و همکاری اروپا برای تاجیکستان چه اهمیتی دارد، ولی این را می‌دانم که تاجیکستان برای این سازمان اهمیت دارد؛ زیرا که این کشور عضو این سازمان است. من فکر نمی‌کنم که کار منجر به بستن دفتر این سازمان بشود. این سازمان یک سازمان بسیار جالبی است که در آن، کشورهای مختلف مانند تاجیکستان و سوئس در کنار هم قرار دارند، طبق ترتیب الفای انگلیسی. و همه به یک زبان درباره دموکراسی، والائیت قانون و حقوق بشر سخن می‌گویند، ولی هر یک به شیوۀ خود این مفاهیم را می‌فهمد. از بستن دفتر سازمان امنیت و همکاری اروپا در تاجیکستان، نه تاجیکستان چیزی از دست خواهد داد و نه اروپا و نه خود این سازمان؛ فقط اینکه حکومت تاجیکستان با این کار، نشان خواهد داد که در قاموس او از این مفاهیم خبری نبوده است، به جز مفهوم سرکوب.

Advertisements